22.02.2021

Zadbaj o dane osobowe

Imię i nazwisko, PESEL, data urodzenia, numer dowodu, adres… Jeśli tylko z tymi informacjami kojarzysz dane osobowe, koniecznie pochyl się nad tym tematem. Zwłaszcza, że jest to kwestia nie tylko Twojego dobra, ale też dobra Twoich najbliższych. Jest to temat, o którym warto rozmawiać także z najmłodszymi, bo chociaż nie jest łatwy – dla dziecka może być bardzo abstrakcyjny – to poruszany nawet okazjonalnie buduje świadomość i daje Tobie i dziecku narzędzia, dzięki którym będziecie bezpieczniejsi i spokojniejsi. 

Na podstawie informacji, które podajesz w sieci (czasem zupełnie nieświadomie), można poznać Twoje upodobania, poglądy, adres zamieszkania, stan cywilny, a nierzadko również choroby, z którymi akurat się aktualnie borykasz czy zakupy, których dokonujesz. O skutkach tzw. wycieku danych osobowych można usłyszeć nawet w mediach. Wiąże się  z tym choćby masa formalności i często to widzimy na pierwszy rzut oka, bo dotyka nas tu i teraz – na przykład gdy zajdzie konieczność zgłoszenia sprawy na policję, czy zastrzeżenia dokumentów i wyrobienie nowych. Obok tego jest również stres związany z ryzykiem poniesienia strat materialnych (w przypadku kradzieży lub zaciągnięcia kredytu na Twoje nazwisko) i kosztów emocjonalnych. Pamiętaj, że dane mogą też być użyte wbrew Twojej woli w formie przesyłanych Ci ofert sprzedażowych, ale też niebezpiecznych linków czy wulgarnych treści itd.  

Czym są dane osobowe?

Zacząć warto od przypomnienia, czym dane osobowe są. Nawet jeśli doskonale kojarzysz ten termin. Zastanów się, czy poniższe informacje można uznać za dane osobowe. Czy mogą zostać wykorzystanie przez niepowołane osoby? 

  • Przykład pierwszy: 

imię: Karol

  • Przykład drugi:

login: Zosia123

telefon: 0048-600-000-000

  • Przykład trzeci:

mail: kontakt@informatyk.pl

  • Przykład czwarty:

numer dowodu osobistego: ABC123456

  • Przykład piąty:

nazwisko: Kwiatkowski

  • Przykład szósty:

telefon: 0048-600-000-000

IP:  1111.11.111.1

  • Przykład siódmy:

zawód: nauczyciel

miejscowość: Kraków

Być może na podstawie tych kilku przykładów można dostrzec różnicę między tym, co uznawane jest za dane osobowe, a co nie spełnia wystarczających kryteriów. A ta wiedza pozwoli Ci zachować większą ostrożność – zarówno w sieci, jak i w biurze czy innych miejscach publicznych. 

Dane osobowe to takie informacje, na podstawie których pośrednio lub bezpośrednio można zidentyfikować osobę fizyczną. Czy na podstawie imienia, którym podpiszesz się pod komentarzem na stronie internetowej, można ustalić Twoją tożsamość? Nie. Czy informacja o Twoim kolorze oczu wpłynie na identyfikację? Również nie. Ale już dodatkowa informacja na temat adresu IP Twojego komputera, maila, numeru telefonu owszem. Ponadto może zdarzyć się tak, że pojedyncza informacja stanie się daną osobową, gdy możliwe będzie połączenie jej z posiadanymi już przez kogoś danymi. Takie pojedyncze informacje, które same w sobie uniemożliwiają identyfikację, stają się danymi osobowymi, gdy ktoś posiada dostęp do dwóch różnych źródeł i potrafi zdobyte dane połączyć!

Warto dodać, że oprócz informacji kontaktowych danymi osobowymi są także informacje o cechach fizycznych (nie bez powodu zastanawiasz się nad umieszczeniem swojego zdjęcia w sieci), stanie zdrowia psychicznego i fizycznego, wyznania, poglądów politycznych, miejsca pracy, przynależności do organizacji i wspólnot itd.  

Lista informacji uznawanych za dane osobowe rozszerzyła się w związku z przeniesieniem licznych aktywności i narzędzi do sieci. Adres IP urządzenia, z którego korzystasz, przesyłane formularze, bankowość internetowa, serwisy dla pacjentów, dzienniki elektroniczne – to tylko wierzchołek góry lodowej. W dzisiejszych czasach pilnować należy już nie tylko dowodu osobistego. Strzec należy także informacji, które udostępniasz online. Zwłaszcza, że do wielu z nich mają dostęp również dzieci, niekoniecznie świadome konieczności chronienia tych informacji. Czy dziecko wie, że Waszego adresu domowego i Twojego telefonu nie należy podawać w sieci? A jeśli jest taka potrzeba, to powinno zwrócić się do Ciebie? Dla rodzica to może być oczywiste. Dla dziecka jeszcze nie.

Garść porad

  1. Nie zostawiaj swoich dokumentów w widocznym miejscu. 
    • Schowaj dowód osobisty, prawo jazdy, paszport zaraz po skorzystaniu z zawartych tam informacji. Pomóż dziecku kształtować ten nawyk. Razem spakujcie legitymację szkolną do plecaka, ustalcie, gdzie należy umieścić wszelkie informacje od wychowawczyni lub wychowawcy. 
    • Wypełniasz dokumenty? Zgłaszasz dziecko na wycieczkę, do projektu? Wysyłasz formularz do banku lub kupujesz pakiet zdrowotny? – dopilnuj, by wszystkie papiery zostały schowane zaraz po uzupełnieniu, zwłaszcza gdy zajmujesz się nimi poza domem. Listy wysyłaj przesyłką poleconą z potwierdzeniem odbioru. Jeśli dziecko dostarcza formularz do szkoły, zwróć jego uwagę na to, gdzie chowasz dokument i komu powinno go jak najszybciej dostarczyć. 
    • Wyrzucasz dokumenty? Najpierw je zniszcz. Przedarcie kartki z danymi na pół nie rozwiązuje tej sprawy. 
    • Uważaj na nośniki danych. Jeśli korzystasz z pen-drive’a lub innego zewnętrznego nośnika danych, zadbaj o to, by były one chronione hasłem. Po skorzystaniu z nich, schowaj je w bezpieczne miejsce. Zachowaj szczególną ostrożność przy podłączaniu ich do komputera, który nie należy do Ciebie. 
    • Pamiętaj, że tylko niektóre podmioty mogą prosić Cię o okazanie dowodu osobistego. Są to na przykład banki. Natomiast nie zgadzaj się na przekazanie dokumentów tożsamości w zastaw – np. w zamian za wypożyczenie sprzętu sportowego. 
  2. Uważaj na wysyłanie skanów dokumentów (w tym dowodu osobistego). Upewnij się, że wysyłasz je do zaufanej osoby lub instytucji. W przypadku dowodu osobistego zasłoń – o ile nie są to informacje niezbędne np. dla urzędu – PESEL oraz numer dowodu. Po wysłaniu skanów dokumentów usuń je z urządzenia lub przynajmniej zabezpiecz je hasłem. Zachowaj szczególną ostrożność, gdy korzystasz ze sprzętu, do którego ma dostęp więcej osób (np. w pracy). Korzystaj z okna incognito i pamiętaj o wylogowaniu się. 
  3. Zanim prześlesz formularz w serwisie internetowym (np. zapis do newslettera, logowanie do banku, zakładanie nowego konta), sprawdź, czy strona jest szyfrowana. 
  4. Stosuj zasadę – mniej to bezpieczniej. W internecie podawaj jak najmniej informacji o sobie i Twoich bliskich. 
  5. Często zmieniaj hasła – pewnie ta porada jest Ci doskonale znana. Nie bez powodu słyszysz ją bardzo często. Niektóre serwisy przypominają o konieczności zmiany hasła raz na miesiąc lub raz na trzy miesiące. Większość jednak nie oferuje żadnej formy przypomnienia. Ustaw sobie cykliczne powiadomienie w telefonie. 
  6. Silne hasło – co to znaczy? To takie hasło, które składa się z dużej liczby różnych znaków specjalnych, cyfr, małych i wielkich liter (14 znaków uznawane jest za minimum, ale coraz częściej mówi się nawet o 25 znakach). Jako że trudno takie hasło zapamiętać, skorzystaj z metody opartej na mnemotechnikach – np. bezpiecznych zdaniach. A najlepiej skorzystaj z programu do automatycznego generowania i przechowywania haseł. Sprawdź też, czy Twoje hasło jest bezpieczne na stronie https://howsecureismypassword.net/. Uwaga: nigdy nie sprawdzaj swojego prawdziwego hasła, a jedynie podobne.

Twoja wiedza i uważna postawa jest najcenniejszym przykładem dla dziecka. Bo chociaż nie dysponuje ono jeszcze dostępem do wielu danych, to zwraca uwagę na Twoje zachowania. Być może jego pierwsze wyzwania związane z dbaniem o dane osobowe to zaniesienie zgłoszenia na wycieczkę lub zgody na opiekę pielęgniarki do szkoły i oddanie dokumentów wychowawczyni. Ale już nawet tak proste czynności mogą stać się pierwszym ważnym obszarem do budowania nawyków. 

Czy można odpoczywać online?

Czy odpoczywanie w świecie przesiąkniętym technologią jest możliwe?

ZOBACZ WIĘCEJ

Rodzina Zajętych uczy się odpoczywać

Odpoczywanie - choć o nim marzymy - wcale nie przychodzi nam tak łatwo.

ZOBACZ WIĘCEJ

Podróże w czasie: kreatywność i technologia

Czy jest miejsce na kreatywność w świecie technologii? Czy to obszar zarezerwowany tylko dla sztuki?

ZOBACZ WIĘCEJ
POWRÓT DO AKTUALNOŚCI